Artistieke reflecties op de Tweede Wereldoorlog

Meteen na de Tweede Wereldoorlog hebben antisemitisme en racisme zich weer in talloze varianten geopenbaard. Vele, geëngageerde auteurs hebben in films, kunstwerken en muziek gereflecteerd op de onlosmakelijk met elkaar verbonden begrippen oorlog en vrede. Op de expositie Over Oorlog en Vrede tonen negentien beeldend kunstenaars hun betrokkenheid bij de condition humaine voor, in en na de Tweede Wereldoorlog. De presentatie in Museum van Bommel van Dam te Venlo is tot en met zondag 6 september 2015 te zien. Onder deze tab vindt u extra informatie over de deelnemende kunstenaars.

Armando

Körperlich, 1982, olieverf op doek 225 x 155 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam
Körperlich, 1982, olieverf op doek 225 x 155 cm.
Collectie Museum van Bommel van Dam

Armando (Amsterdam, 1929) is een van de beste en meest veelzijdige naoorlogse kunstenaars van Nederland. Zijn persoonlijke ervaringen met de gruwelen in de Tweede Wereldoorlog spelen een cruciale rol in zijn oeuvre. In de expositie bevinden zich vier karakteristieke werken in zwart, wit en grijs met soms een toefje andere kleur, zoals het opvallende rood in het werk Körperlich. Het zijn tout court sterk expressief geschilderde doeken met telkens een prikkelende symboliek. Armando, die pendelt tussen Amsterdam en Berlijn, geeft aspecten uit de Tweede Wereldoorlog soms in keiharde metaforen weer. “Kunst maken is an sich niet leuk”, maar hij gaat gedreven en sterk gemotiveerd door tot de allerlaatste snik.

De mens is een weerzinwekkend schepsel dat enerzijds de mooiste dingen schept en anderzijds continu afschuwwekkend gedrag vertoont. De strijd tussen Kaïn en Abel houdt niet op. Houdt nooit op.”

Kunstwerken in de expositie:

  1. Körperlich, 1982, olieverf op doek 225 x 155 cm
    Collectie Museum van Bommel van Dam
  2. Feindbeobachtung, 1979, olieverf op doek, (2x) 226 x 176 cm
    Bruikleen Hans & Cora de Vries
  3. Gefechtsfeld 28-5-86, 1986, gemengde techniek op doek, 165 x 225,5 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam
  4. Espace Criminel, 1957, olieverf op board, 121 x 96 cm
    Collectie Museum van Bommel van Dam

Meer informatie:
www.moa.nl/nl/Front

Jef Diederen

Zonder titel (Verwoesting), 1985, olieverf op doek, 63,3 x 116 cm. Bruikleen Theo & Micheline Manders
Zonder titel (Verwoesting), 1985, olieverf op doek, 63,3 x 116 cm. Bruikleen Theo & Micheline Manders

Jef Diederen (Heerlen, 1920 – Amsterdam, 2009) voelt zich verbonden met immigranten en heeft oog voor achtergestelde minderheden en ontheemden. In zijn werk ageert hij hyperscherp tegen onrecht: van Zuid-Afrika tot Amerika. Hij reflecteert gedurende zijn leven op de gruwelijkheden gedurende de Tweede Wereldoorlog. De maatschappelijk betrokken Jef Diederen toont met het dreigende Zonder titel (Verwoesting) op geabstraheerde wijze zijn ontzetting over de oorlog en het geweld: een actueel thema tot op de dag van vandaag!

Mij verontrust dat het fascisme overal is blijven bestaan en af en toe door de materiële welstand heen breekt. De materiële welstand heeft niets opgelost. De samenleving is er juist door in slaap gesust.”

Kunstwerk in de expositie:

  1. Zonder titel (Verwoesting), 1985, olieverf op doek, 63,3 x 116 cm
    Bruikleen Theo & Micheline Manders

Wim de Haan

Three men in the fire, 1962, assemblage, 125 x 191 x 27 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam
Three men in the fire, 1962, assemblage, 125 x 191 x 27 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam

Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt Wim de Haan (Amsterdam, 1913-1967) Krijgsgevangen gehouden in een Japans strafkamp. Het artistiek verwerken van angstaanjagende ervaringen, lichamelijke ontberingen en mensonterende gruwelen vormen, analoog aan Shinkichi Tajiri, later de basis voor zijn kunstenaarschap. De assemblage Three men in the fire (1962) is daarvan een goed voorbeeld. In 1967 geeft De Haans lichaam, als direct gevolg van de Tweede Wereldoorlog, de strijd op 53-jarige leeftijd definitief op.

Tijdens de oorlog ben ik heel erg ziek geweest. Toch is mijn vertrouwen in de mens als zodanig sterk toegenomen. Overlevingsdrang en wil kunnen zelfs de meest barre en erbarmelijke omstandigheden overwinnen.”

Kunstwerk in de expositie:

  1. Three men in the fire, 1962, assemblage, 125 x 191 x 27 cm
    Collectie Museum van Bommel van Dam

Meer informatie:
www.stichtingwimdehaan.org

Aad de Haas

De geweldloze en de geweldenaar, 1960, olieverf op doek, 73,9 x 46,6 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam
De geweldloze en de geweldenaar, 1960, olieverf op doek, 73,9 x 46,6 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam

Met het werk De geweldloze en de geweldenaar (1960) verwijst expressionist Aad de Haas (Rotterdam, 1920 – Schaesberg, 1972) naar zijn gevangenschap door de nazi’s in de Tweede Wereldoorlog. De oorlog heeft een grote invloed op de kunstenaar: zijn levensvisie verandert en hierdoor gaat hij onder andere werken met heldere, felle kleuren zoals goed te zien is in dit werk. Na de Tweede Wereldoorlog is de vrede die zijn vroegere werk kenmerkt geheel verdwenen. De Haas toont ons geen milde poëzie meer, maar verbittering.

De herinnering aan de oorlog zijn blijvend. Niet alle wonden worden door de tijd geheeld.”

Kunstwerk in de expositie:

  1. De geweldloze en de geweldenaar, 1960, olieverf op doek, 73,9 x 46,6 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam

Frank van Hemert

Und die Frauen warten, 2003, olieverf op doek, 140 x 150 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam
Und die Frauen warten, 2003, olieverf op doek, 140 x 150 cm.
Collectie Museum van Bommel van Dam

Frank van Hemert (Kerkrade, 1956) neemt met het expressief geschilderde werk Und die Frauen warten (2003) een bijzondere plaats in binnen het kunsthistorisch raamwerk van de expositie Over Oorlog en Vrede. Het doek van Van Hermert, die in artistieke zin nooit of te nimmer anekdotisch of illustrerend werkt, verwijst in tegenstelling tot de kunstwerken van veel mede-exposanten op deze tentoonstelling niet naar een concrete gebeurtenis of historisch feit ten tijde van de Tweede Wereldoorlog.

In wezen overstijgt Van Hemerts gepresenteerde schilderij zelfs het strikte tijdskader van deze specifieke oorlog, daar het de maker vooral om het picturaal tonen van de impact van het verschijnsel oorlog in het algemeen is te doen. Vol overtuiging breekt Van Hemert filosofisch een tijdloze lans voor diep inzicht en echt besef aangaande vrede. Daarbij staat hem, geïnspireerd door John Lennon & Yoko Ono, een radicale omslag in feminiene attitude voor ogen.

Vrouwen moeten echt ophouden met wachten op oorlogsvoerende mannen.”

Kunstwerk in de expositie:

  1. Und die Frauen warten, 2003, olieverf op doek, 140 x 150 cm
    Collectie Museum van Bommel van Dam

Meer informatie:
www.frankvanhemert.nl

Anselm Kiefer

The Argonauts, 2014, lood, 5 x 15 x 15 cm. Courtesy Livingstone Gallery, Den Haag
The Argonauts, 2014, lood, 5 x 15 x 15 cm. Courtesy Livingstone Gallery, Den Haag

Anselm Kiefer (Donaueschingen (DE), 1945) wordt gefascineerd door de Tweede Wereldoorlog. Middels zijn werk toont hij vaak donkere kanten van het leven. Daarbij laat hij kijkers nadenken over de relaties tussen verleden, heden en toekomst en in het bijzonder over wat goed en slecht is. Met omstreden visuele iconen uit het Derde Rijk, zoals de hier gepresenteerde bommenwerper, blijft Anselm Kiefer het foute Duitse verleden consequent aan de orde stellen. Zo houdt hij de gedachte aan de oorlog inhoudelijk opzettelijk overeind.

Mensen zien ruïnes vaak als het einde van iets. Maar voor mij zijn ze juist een begin. Wanneer er ruïnes zijn, kun je weer opnieuw beginnen.”

Kunstwerk in de expositie:

  1. The Argonauts, 2014, lood, 5 x 15 x 15 cm
    Courtesy Livingstone Gallery, Den Haag

Michael Kiernan

Till all the seas run dry, 2014, olie- en acrylverf op doek, 200 x 450 cm. Collectie kunstenaar
Till all the seas run dry, 2014, olie- en acrylverf op doek, 200 x 450 cm.
Collectie kunstenaar

De maatschappijkritische kunstenaar Michael Kiernan (Londen (GB), 1941) maakt complexe collages, schilderijen en tekeningen waarin hij het menselijk bestaan in alle denkbeeldige facetten onderzoekt. Hij verknoopt in zijn werk elementen uit diverse culturen en vermengt die naadloos met aspecten uit oude en recente geschiedenis. In het oeuvre van Kiernan zien we bij herhaling opvallende symbolen, zoals vliegtuigen, torens, schepen, geloofstekens en architectuur in compositorisch sublieme, urbane en landschappelijke context. Zijn originele beelden en opvattingen over het tijdsgewricht anno 2015 laten kijkers soms lachen maar nu en dan ook huilen.

Michael Kiernan nodigt de toeschouwer uit tot contemplatie middels deze sterk geladen werken. Hij maakt daarbij gebruik van verbluffend puntige metaforen en subtiele verwijzingen naar onze contrastrijke geschiedenis.

Ik heb als militair, godzijdank in vredestijd, in het Amerikaanse leger gediend. Mensen worden namelijk vrijwel constant misleid om in naam van God, volk en vaderland anderen te doden. Bij wijze van goedkoop excuus om elkaar af te maken.”

Kunstwerken in de expositie:

  1. Till all the seas run dry, 2014, olie- en acrylverf op doek, 200 x 450 cm
    Collectie kunstenaar
  2. Coney Island, 2005, olie- en acrylverf en shotgunhulzen op doek, 108 x 120 cm. Collectie kunstenaar
  3. The Wall, 1997, olie- en acrylverf op doek, 210 x 170 cm
    Collectie kunstenaar
  4. Painted piece of the Berlin Wall, ongedateerd , spuitlak op beton, 32 x 20 x 5 cm. Collectie kunstenaar
  5. Original sign from Checkpoint Charlie, ongedateerd, geprinte tekst op gelamineerd hardboard, 50 x 70 cm. Collectie kunstenaar

Mathieu Knippenbergh

Walking, 2011, projectie met geluid van Joseph Haydn & Martijn Alsters, 350 x 1000 cm. Collectie kunstenaar
Walking, 2011, projectie met geluid van Joseph Haydn & Martijn Alsters,
350 x 1000 cm. Collectie kunstenaar

In het filmische kunstwerk Walking (2011) laat de maatschappijkritische kunstenaar Mathieu Knippenbergh (Venlo, 1950) vooral de nietigheid en dwaasheid van de mens zien. In het monumentale werk staat geëngageerde reflectie op de oorlog centraal. Kijkers worden, net als de wegvluchtende soldaten in beeld, zonder het te beseffen iedere keer weer met bedrog en misleiding geconfronteerd. Mathieu Knippenbergh stelt metaforisch klip en klaar dat er voor deze soldaten geen uitweg is. Voor ons geldt in wezen exact hetzelfde: is er wel een weg uit de wereld boordevol bedrog, manipulatie en slavernij?!

Het is essentieel om de oppervlakkigheid, het materialisme en de leegheid die onze samenleving kenmerken te ontstijgen. Telkens staat bedrog weer aan de basis om elkaar af te maken en zo een nieuwe oorlogseconomie te voeden.”

Kunstwerk in de expositie:

  1. Walking, 2011, projectie met geluid van Joseph Haydn & Martijn Alsters, 350 x 1000 cm. Collectie kunstenaar

Hans Kuijs

De levensvonk betreedt het huis, 2009 , aquarel op papier, 105 x 155 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam
De levensvonk betreedt het huis, 2009 , aquarel op papier, 105 x 155 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam

De werken Transparante waarneming 2 (2006) en De levensvonk betreedt het huis (2009) van Hans Kuijs (Helmond, 1948) refereren direct aan een foto uit Auschwitz-Birkenau, die hem in hoge mate fascineert. Met twee fraaie, fantasievolle werken, doordrenkt van schrijnende oorlogssymboliek, toont hij kijkers menselijk drama in de Tweede Wereldoorlog. Toch put Hans Kuijs atypisch hoop uit de kamphorror. Hans Kuijs haalt vooral inspiratie uit dingen die hij dagelijks meemaakt: hij schildert thematisch over zijn eigen leven waarbij hij de realiteit vaak vervormt. Tegen alle logica in put Hans Kuijs in zijn verbeelding uit de horror van het kamp Auschwitz-Birkenau een glimp verwachting, opdat mensen elkaar de ellende van de Tweede Wereldoorlog niet nog een keer aan doen!

Altijd weer wordt een excuus gezocht om elkaar af te maken. Wat bezielt mensen toch om keer op keer met elkaar in oorlog te gaan? Haat levert helemaal niets op.”

Kunstwerk in de expositie:

  1. Transparante waarneming 2, 2006, olieverf op doek, 80 x 100 cm
    Collectie Liesbeth Schreuder
  2. De levensvonk betreedt het huis, 2009 , aquarel op papier, 105 x 155 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam

Meer informatie:
www.hanskuijs.com

Ger Lataster

Dag der overwinning, 1985, olieverf, spuitlak en houtskool op doek, 200 x 300 cm. Particuliere collectie
Dag der overwinning, 1985, olieverf, spuitlak en houtskool op doek, 200 x 300 cm. Particuliere collectie

Ger Lataster (Schaesberg, 1920 – Amsterdam, 2012), zoon van een mijnwerker uit het zuiden van Limburg, wordt alom gezien als een van de belangrijkste naoorlogse kunstenaars van Nederland. Zijn werk is dynamisch en abstract expressief met daarin vaak symbolische verwijzingen naar een hand, een voet of lijnenspel dat een figuur weergeeft. Naast pasteus opgebrachte verf verwerkt Lataster andere materialen zoals houtskool, potlood en spuitverf in zijn doeken. Hij experimenteert volop en gaat altijd met zijn tijd mee. Hij behoudt wél altijd zijn eigen, kenmerkende stijl. Ger Lataster verknoopt in zijn indrukwekkende, abstract expressieve werken, de horror in de Tweede Wereldoorlog eigenzinnig met recente geschiedenis!

Het planten van de rode vlag in Berlijn was een symbool voor de overwinning van het communisme op het fascisme. Ik vond het fantastisch dat de rotzooi van de nazi’s eindelijk naar de verdoemenis ging.”

Kunstwerken in de expositie:

  1. Schilder en vlag, 1993, olieverf, spuitlak en houtskool op doek, 200 x 300 cm. Collectie Ger Lataster
  2. Dag der overwinning, 1985, olieverf, spuitlak en houtskool op doek, 200 x 300 cm. Particuliere collectie
  3. Dag der overwinning, 1989, olieverf op doek, 200 x 125 cm
    Collectie Brokken Zijp Foundation of Art

Meer informatie:
www.lataster.nl

Raquel Maulwurf

Night raid, 2014, houtskool en pastel op museumkarton, 75 x 264 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam
Night raid, 2014, houtskool en pastel op museumkarton, 75 x 264 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam

Door middel van zes monumentale werken toont Raquel Maulwurf (Madrid (ES), 1975) kijkers nachtelijke getuigenissen van oorlogsgeweld, gepresenteerd in zeer virtuoze en expressieve houtskooltekeningen. Ze laat de kijker, paradoxaal genoeg, genieten van lichtexplosies en steden, die volledig kapot worden geschoten ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Raquel Maulwurf laat op doordachte en gevoelvolle wijze de effecten van de Tweede Wereldoorlog zien. De immense impact van het fenomeen oorlog op natuur, steden en menselijke psyche maakt ze in tweeërlei opzichten invoelbaar en voorstelbaar. De thematiek van haar werk is letterlijk en figuurlijk tijdloos.

Ik was negen jaar oud toen ik voor het eerst over de Tweede Wereldoorlog en de Jodenvervolging hoorde. Op slag verloor ik mijn onschuld. Ik besef dat ik in een luxe positie zit dat ik nog nooit een oorlog in directe zin heb meegemaakt. Ik stel mezelf wel constant de vraag: Waarom? Waarom doen mensen elkaar deze ellende keer op keer aan?”

Kunstwerken in de expositie:

  1. Bombing Braunschweig 14/15 X ’44, 2008, houtskool en pastel op museumkarton, 152 x 204 cm. Collectie Wilploo, Enschede
  2. Night artillery 1944, 2010, houtskool en pastel op museumkarton, 88 x 219 cm. Collectie Jeroen Princen
  3. Leuchtmarkierungen, 2008, houtskool en pastel op museumkarton, 71 x 104 cm. Collectie Ministerie van Buitenlandse Zaken, Den Haag
  4. Rotterdam 1940, 2009, houtskool en pastel op museumkarton, 64 x 190 cm. Particuliere collectie
  5. Night raid, 2014, houtskool en pastel op museumkarton, 75 x 264 cm
    Collectie Museum van Bommel van Dam
  6. Gibraltar 20 XI 1942, 2013, houtskool en pastel op museumkarton, 101 x 150 cm. The Ekard Collection

Meer informatie:
www.livingstonegallery.nl/artists/raquel-maulwurf

Thom Puckey

Figure with Luger and Nazi Regalia, 2011, statuario marmer, 90 x 95 x 110 cm. Collectie Galerie Creutzberg / van Dun
Figure with Luger and Nazi Regalia, 2011, statuario marmer, 90 x 95 x 110 cm. Collectie Galerie Creutzberg / van Dun

De van oorsprong Engelse kunstenaar Thom Puckey (Bexley Heath (GB), 1948) vervaardigt indrukwekkende sculpturen die regelmatig een hoog ‘chicks with guns’ karakter hebben. Op prikkelende wijze verbindt hij thema’s als oorlog, seksualiteit en wapens. In Figure with Luger and Nazi Regalia (2011) presenteert hij een ambigue ogende vrouw. Enerzijds lijkt ze erg kwetsbaar, anderzijds komt ze vastberaden en zelfverzekerd over. Tegelijkertijd stelt Puckeys raadselachtige en lichtabsurde werk prangende vragen over onze attitude met betrekking tot het tout court volledig foute nazi-verleden, meer in het bijzonder over de tamelijk ongemakkelijke relatie tussen erotiek en naziattributen. Hoe met die beladen materie heden ten dage zuiver om te gaan?

Puckey gaat qua opponerende, morele dimensies echter nog een stap verder door de met nazi-attributen gedecoreerde vrouw bewust met ontbloot schaamdeel te tonen. Bij wijze van bonus voegt de slimme maker de tegenstelling exhibitionisme/voyeurisme toe. Besef bij het oordelen dat goed en kwaad, geil en preuts, mooi en lelijk en done and not done integraal deel uit maken van deze fenomenale, intrigerende sculptuur!

In de film The Night Porter zingt een bevallige, jonge vrouw terwijl ze een nazi-pet draagt. Ik vind dat sexy. In mijn kunst vervlecht ik esthetiek, ethiek en erotiek. Ik doe daarbij een beroep op het incasseringsvermogen, de lust tot interpreteren en historische kennis van de kijker.”

Kunstwerk in de expositie:

  1. Figure with Luger and Nazi Regalia, 2011, statuario marmer, 90 x 95 x 110 cm. Collectie Galerie Creutzberg / van Dun

Meer informatie:
www.thompuckey.com
https://nl-nl.facebook.com/pages/Thom-Puckey-sculptor/126085357458625

Joseph Semah

YeRUShaLaIM HaRIM SaVIV LaH Jerusalem surrounded by mountains, 1987, brons en glas, 35 x 620 x 513 cm. Collectie kunstenaar
YeRUShaLaIM HaRIM SaVIV LaH Jerusalem surrounded by mountains, 1987, brons en glas, 35 x 620 x 513 cm. Collectie kunstenaar

Kunstenaar Joseph Semah (Bagdad (IQ), 1948) werkt consequent aan een veelzijdig oeuvre dat onder andere uit sculpturen, schilderijen, performances, installaties en geschriften bestaat. In zijn volstrekt unieke, artistieke domein spelen elementen uit de Hebreeuwse cultuur een verrassende rol. Semah heeft veel onderzoek gedaan naar andere van oorsprong Joodse kunstenaars zoals Piet Mondriaan en Barnett Newman.

Op heldere wijze verhaalt hij over Hebreeuwse elementen in hun werken die tot nu toe door veel Westerse kunsthistorici onterecht worden genegeerd. Met de indrukwekkende werken op deze tentoonstelling verwijst Semah direct naar zaken en gebeurtenissen die verband houden met de Tweede Wereldoorlog.

Joseph Semah laat overtuigend zien dat hij een groot, beeldend denker is, die de diepe sporen die de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust hebben achtergelaten, op filosofische, poëtische en visueel verbluffende wijze verbeeldt.

Ik heb als jonge soldaat zowel de Zesdaagse Oorlog als de Yom Kippoer Oorlog aan het front meegemaakt. Die onuitwisbare ervaringen hebben me als beeldend denker zowel in filosofisch, humaan als visueel opzicht sterk gevormd.”

Kunstwerken in de expositie:

  1. YeRUShaLaIM HaRIM SaVIVL LaH Jerusalem surrounded by mountains, 1987, brons en glas, 35 x 620 x 513 cm. Collectie kunstenaar
  2. YeRUShaLaIM HaRIM SaVIV LaH Jerusalem surrounded by mountains, 1987, wit garen en olieverf op papier, 56 x 40 x 3 cm. Collectie kunstenaar
  3. Het traceren van Martin Heideggers hut en Paul Celans wolken: Vergeet niet dat transparantie hier niet langer een optie is. De dichter Celan wil het PaRDeS zichtbaar maken, maar dat behoort niet tot de mogelijkheden, alhoewel dit verlangen correspondeert met de beangstigende overeenkomsten in het oeuvre van deze twee mannen, en de weg naar verzoening met de belofte van de kunstenaar. In relatie tot elkaar zijn Martin Heidegger en Paul (Antschel) Celan raadselachtig; beiden zijn schrijvers en hun zwartheid is rechtvaardig, vervult niets anders dan de rol van belofte.
    En toch, als een dichter wiens klant een filosoof is, heeft Paul Celan macht over Heidegger, dichtermacht en de macht van het lichaamsoffer voorbij het verlangen van de filosoof. En dan weer, de kunstenaars enige kans van zelfverwerkelijking is het terugdraaien van de rol van dichter en filosoof. Om te beginnen, en toegedekt onder de camouflage van het schrijven, is het belangrijk de beroemde ontmoeting tussen de dichter en de filosoof niet te vergeten. Vergeet niet, de ontmoeting vond plaats bij de hut van Martin Heidegger in het Zwarte Woud, gelegen boven het dorp Todtnauberg. Na een lange wandeling tussen bloemen en bomen, schreef de dichter een enkele zin in het gastenboek van de filosoof: “Ins Hüttenbuch, mit dem Blick auf den Brunnenstern, mit einer Hoffnung auf ein kommendes Wort im Herzen.”, 2011, olieverf, doeken, wit borduurgaren, houten kast en glas, 90 x 60 x 5 cm. Collectie kunstenaar
  4. Het traceren van Martin Heideggers hut en Paul Celans wolken: Vergeet niet dat transparantie hier niet langer een optie is. De dichter Celan wil het PaRDeS zichtbaar maken, maar dat behoort niet tot de mogelijkheden, alhoewel dit verlangen correspondeert met de beangstigende overeenkomsten in het oeuvre van deze twee mannen, en de weg naar verzoening met de belofte van de kunstenaar. In relatie tot elkaar zijn Martin Heidegger en Paul (Antschel) Celan raadselachtig; beiden zijn schrijvers en hun zwartheid is rechtvaardig, vervult niets anders dan de rol van belofte.
    En toch, als een dichter wiens klant een filosoof is, heeft Paul Celan macht over Heidegger, dichtermacht en de macht van het lichaamsoffer voorbij het verlangen van de filosoof. En dan weer, de kunstenaars enige kans van zelfverwerkelijking is het terugdraaien van de rol van dichter en filosoof. Om te beginnen, en toegedekt onder de camouflage van het schrijven, is het belangrijk de beroemde ontmoeting tussen de dichter en de filosoof niet te vergeten. Vergeet niet, de ontmoeting vond plaats bij de hut van Martin Heidegger in het Zwarte Woud, gelegen boven het dorp Todtnauberg. Na een lange wandeling tussen bloemen en bomen, schreef de dichter een enkele zin in het gastenboek van de filosoof: “Ins Hüttenbuch, mit dem Blick auf den Brunnenstern, mit einer Hoffnung auf ein kommendes Wort im Herzen.”, 2011, houten tafel en staal, 280 x 89 x 78 cm. Collectie kunstenaar

Meer informatie:
www.josephsemah.nl
https://nl-nl.facebook.com/joseph.semah

Agata Siwek

Orginal Souvenirs Auschwitz-Birkenau, 2002, installatie met diverse materialen, 270 x 360 x 120 cm. Collectie kunstenaar
Orginal Souvenirs Auschwitz-Birkenau, 2002, installatie met diverse materialen, 270 x 360 x 120 cm. Collectie kunstenaar

De Pools-Nederlandse Agata Siwek (Pionki (PL), 1972) zoekt middels haar werk de confrontatie met de wereld om haar heen. Hierbij richt ze zich, naar eigen zeggen, op de kritiekloze houding van massa’s mensen die als gemakzuchtige schapen achter oppervlakkig opererende handel, industrie en media aanlopen. Ze dwingt mensen via haar kunst uit hun comfortzone te stappen. Original Souvenirs Auschwitz-Birkenau (2002) is hiervan een treffend voorbeeld. Wanneer de Auschwitz-Birkenau-giftshop van Agata Siwek tot verbazing leidt, verwondering oproept en onverwacht een glimlach bij de kijker ontlokt, weet ze dat ze geslaagd is in haar genuanceerde aanscherping van menselijk denken. Nuances vormen immers de pijlers onder het begin van begrip.

Ik hou ervan om mensen uit balans te brengen. Om ze eerst met aantrekkelijke dingen te verleiden om ze vervolgens keihard te confronteren met tamelijk complexe en pijnlijke, ethische vraagstukken. Contrasten fungeren dikwijls als ideale context om mensen te laten nadenken.”

Kunstwerk in de expositie:

  1. Orginal Souvenirs Auschwitz-Birkenau, 2002, installatie met diverse materialen, 270 x 360 x 120 cm. Collectie kunstenaar*Meer informatie over de verkoop van “souvenirs” uit het kunstwerk Orginal Souvenirs Auschwitz-Birkenau, 2002, aan de museumbalie.

Meer informatie:
www.facebook.com/pages/Agata-Siwek/555983614532437

Ton Slits

Zonder titel, 2006, mixed media op doek, 200 x 160 cm. Collectie kunstenaar
Zonder titel, 2006, mixed media op doek, 200 x 160 cm. Collectie kunstenaar

Ton Slits (Valkenburg a/d Geul, 1955) heeft buitengewoon veel belangstelling voor het fenomeen contradictie. Het complexe, soms onderhuidse spel tussen goed en kwaad. Een thema dat nauw is verbonden met de receptie in het Westen van de Tweede Wereldoorlog. Het Derde Rijk wordt in algemene zin als het absolute kwaad gezien en de geallieerden tout court als het smetteloze goede ervaren. Ton Slits is als beeldend kunstenaar al ruim dertig jaar diep gefascineerd door het thema oorlog en de daarmee verbonden symboliek. Voor de gemeente richt hij in 2015-2016 als formele kunstopdracht de openbare ruimte van het Synagogeplein in het centrum van Venlo opnieuw in. De sterk grafische beeldtaal in het oeuvre van Ton Slits heeft een volstrekt eigen signatuur en stijl. Met genoegen laat hij kijkers gericht nadenken over de exacte lading en precieze duiding van in wezen tijdloze, universele symbolen.

Uit alle gruwelijkheden van vandaag blijkt overduidelijk dat we als mensheid niets willen leren van het verleden. Het kwaad zit onpeilbaar diep in de mens.”

Kunstwerken in de expositie:

  1. Zonder titel, 2006, mixed media op doek, 200 x 160 cm
    Collectie kunstenaar
  2. Zonder titel, 2006, mixed media op paneel, 30 x 24 cm
    Collectie kunstenaar
  3. Zonder titel, 2005, mixed media op paneel, 30 x 24 cm
    Collectie kunstenaar

Meer informatie:
www.tonslits.com

Pierre van Soest

Uit de serie Dulle Griet, 1983, acrylverf op doek, 130 x 160 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam
Uit de serie Dulle Griet, 1983, acrylverf op doek, 130 x 160 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam

Pierre van Soest (Venlo, 1930 – Amsterdam, 2001) heeft de Tweede Wereldoorlog en bijbehorende verwoesting en ellende van dichtbij meegemaakt. Een aantal gruwelijke voorvallen tijdens de oorlog inspireren hem op latere leeftijd tot het maken van kunst waarin hij op geheel eigen wijze reflecteert op de Tweede Wereldoorlog en bewust vorm geeft aan de impact die de onvoorstelbare destructie op hem heeft gehad. In zijn in velerlei opzichten indrukwekkende serie Dulle Griet getuigt Pierre van Soest in schilderkunstig opzicht van zijn stellingnamen tegen oorlogen in het algemeen en de Tweede Wereldoorlog in het bijzonder. Telkens weer staat de wereld apocalyptisch in brand en lijkt het alsof de mens door de jaren niets heeft bijgeleerd!

Telkens weer staat de wereld apocalyptisch in brand. Het lijkt alsof de mens door de jaren heen niets heeft bijgeleerd.”

Kunstwerken in de expositie:

  1. Uit de serie Dulle Griet, 1982, potlood op papier, 50 x 65 cm.
    Particuliere collectie
  2. Uit de serie Dulle Griet, 1984 – 1985, acrylverf op doek, 130 x 160 cm. Particuliere collectie
  3. Uit de serie Dulle Griet, 1983, acrylverf op doek, 130 x 160 cm.
    Collectie Museum van Bommel van Dam

Meer informatie:
www.pierrevansoest.nl

Shinkichi Tajiri

Zonder titel, 1966, inkt op papier, 83 x 98,3 cm. Bruikleen Rijks Collectie Nederland, 2003
Zonder titel, 1966, inkt op papier, 83 x 98,3 cm. Bruikleen Rijks Collectie Nederland, 2003

Kunstenaar Shinkichi Tajiri (Los Angeles (VS), 1923 – Baarlo, 2009) heeft gedurende zijn leven aan een veelzijdig oeuvre van onder andere tekeningen, schilderijen, foto’s en objecten gewerkt. De meeste bekendheid heeft hij echter vergaard met zijn levensgrote sculpturen. Tajiri gebruikt oorlogservaringen, naar eigen zeggen, in zijn beeldend werk om demonen uit te drijven. Deze bijzondere aanpak leidt tot aansprekende, tijdloze kunstwerken, waarin hij zich bewust afzet tegen oorlog en geweld. Inmiddels ligt de Tweede Wereldoorlog zeventig jaar achter ons. Zolang Tajiri’s monumentale Wachters over Venlo waken, zijn we echt veilig!

Al mijn kunstwerken zijn gerichte pogingen om gruwelijke oorlogservaringen te verwerken alsook nachtmerries en angsten te bezweren. Het maken van kunst fungeert soms als therapie: het scheppen zuivert en geneest.”

Kunstwerken in de expositie:

  1. Zonder titel, 1966, inkt op papier, 83 x 98,3 cm
    Bruikleen Rijks Collectie Nederland, 2003
  2. De Wachters op de stadsbrug tussen Venlo en Blerick, 2007, (3x) 41 x 81 cm, 59 x 81 cm en 81 x 59 cm, foto’s: Egon Notermans (Zebra Fotostudio’s, Venlo). Collectie Museum van Bommel van Dam

Julia Winter

The Youth of Ivan, 2013, plexiglas, stoel, neonlamp en foto, 140 x 90 x 80 cm. Collectie kunstenaar
The Youth of Ivan, 2013, plexiglas, stoel, neonlamp en foto, 140 x 90 x 80 cm.
Collectie kunstenaar

De van oorsprong Russische kunstenares Julia Winter (Moskou (RU), 1965) woont sinds 1995 in Amsterdam. Gedurende de afgelopen twintig jaar heeft ze, in scherpe tegenstelling tot haar jeugdjaren, in volledige vrijheid continu sociaal en politiek betrokken kunstwerken kunnen maken. In collages, foto’s, installaties en schilderijen reageert ze geëngageerd op werkelijke en fictieve gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog alsook uit de dictatoriale tijd erna. Julia Winter beseft als geen ander dat ze enorm bevoorrecht is eindelijk vrij te zijn van het zwarte en rode gevaar. Zijn wij ons daar anno 2015 eigenlijk wel voldoende van bewust?!

Het is een enorm voorrecht om vrij van het zwarte en rode gevaar te zijn. In Nederland kan ik in tegenstelling tot Rusland in totale vrijheid werken. In dictaturen worden alle beelden van a tot z gemanipuleerd zodat ze telkens een andere betekenis of lading krijgen.”

Kunstwerken in de expositie:

  1. Victory, 2011, Acrylverf en zakdoek op foto’s, 80 x 62 cm
    Collectie kunstenaar
  2. 2045, 2005, acrylverf en gasfles op foto, 80 x 66 x 12 cm
    Collectie kunstenaar
  3. Zuurstof, 2005, acrylverf, mok en kruk op foto, 90 x 70 x 35 cm.Collectie kunstenaar
  4. Trance Control, 2008, mixed media, 90 x 70 x 5,5 cm
    Collectie kunstenaar
  5. I Feel Free, 2005, acrylverf en metalen plaat op foto, 83 x 63 cm. Collectie Henk & Johan Bassie
  6. Family Thread, 2011, touw, kledinghanger en acrylverf op foto’s, 92 x 62 cm. Collectie kunstenaar
  7. The Youth of Ivan, 2013, plexiglas, stoel, neonlamp en foto, 140 x 90 x 80 cm. Collectie kunstenaar

Meer informatie:
www.juliawinter.nl

Hans de Wit

Cicaden, 2006, pastel en houtskool op Canson Mi-teintes papier, 150 x 260 cm. Collectie kunstenaar
Cicaden, 2006, pastel en houtskool op Canson Mi-teintes papier, 150 x 260 cm. Collectie kunstenaar

Kunstenaar Hans de Wit (Eindhoven, 1952) speelt in zijn arbeidsintensieve en gelaagde tekeningen bovenal een uitgekiend spel met waarnemingsvermogen. Op subtiele wijze manipuleert hij de kijker: is het wat ik denk dat het is, of toch niet? Het intense werk Cicaden (2006) en het monumentale drieluik Encounters (2010) laten dat overduidelijk zien. Middels een gelaagd vormenspel deelt De Wit zijn eigen visies op de mensheid en de Tweede Wereldoorlog met de toeschouwer. Hans de Wit zoekt vooral naar waarheid en gebruikt daarbij metaforen om de wereld te duiden of er juist iets aan toe te voegen: hoe langer men kijkt, hoe meer details men herkent. De kunstwerken over de oorlog worden er steeds intrigerender door.

Oorlog houdt niet op, houdt nooit op. Het cyclisch opbouwen en afbreken van wat de mensheid creëert, is een gegeven.”

Kunstwerken in de expositie:

  1. Cicaden, 2006, pastel en houtskool op Canson Mi-teintes papier, 150 x 260 cm. Collectie kunstenaar
  2. Encounters, 2010, pastel en houtskool op zeekaarten, 100 x 500 cm. Collectie kunstenaar

Meer informatie:
www.hansdewit.net