Zwart goud: Armando: “Je maakt werk waar niemand behoefte aan heeft, dat komt pas later”

Van Bommel Van Dam

door Harry Prenger

“Eindelijk rust”. Kan zo op zijn grafsteen zegt Armando. Of: “dat heb ik weer”. 85 is de allroundkunstenaar intussen, hooguit een beetje stram van lijf en leden wanneer hij naar de tafel in de grote zaal loopt. Vooraf bekijkt hij op zijn gemak vanuit een rolstoel Over Oorlog en Vrede, de tentoonstelling waar hij aan deelneemt. Over zijn leven en werk gaat het in een gesprek tussen hem en Rick Vercauteren, directeur van museum Van Bommel Van Dam in Venlo.

Tegenover zo’n honderd bezoekers vertelt Armando (1929) over zijn schilderijen waarvan er enkele prominent in het museum hangen. Af en toe serieus, dan weer met humor, licht van toon en relativerend. Vercauteren helpt de kunstenaar waar nodig met het ophalen van persoonlijke herinneringen. Waar hij opgroeide in Amersfoort zag de jonge Armando (“mijn Italiaanse grootmoeder gaf me die bijnaam”), op weg naar school hoe steeds meer gevangenen in een kamp verbleven, wachtend op doorvoer naar Duitsland. Dat maakte een onuitwisbare indruk. Zijn kunst is doordrenkt van de Tweede Wereldoorlog, maar hij ziet zichzelf niet als oorlogskunstenaar. Toch beheersen de oorlogsjaren zijn leven, tot op de dag vandaag beweert hij.

A

Gefechtsfeld 28-5-86, 1986, gemengde techniek op doek, 165 x 225,5 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam

Nadat het begin van het gesprek wat moeizaam op gang komt, over de fascinatie van macht in sport, o.a. naar aanleiding van de Champions Leaguefinale de avond ervoor, praat Armando gaandeweg meer over zijn kunstenaarschap. De zelfspot komt telkens als prettige kwinkslag met enige regelmaat om de hoek kijken. Soms geeft hij maar meteen een antwoord op vragen die hij zichzelf hardop stelt. “Wannéér maak je iets? De invloed van jezelf is zo klein, een schilderij overkomt je. Je dénkt dat je het denkt.” En: “Je maakt werk waar niemand behoefte aan heeft. Dat komt pas later”.

Iemand uit het publiek wil weten waar hij naar hij luistert in zijn atelier. Met gemak somt hij een aantal namen op uit de klassieke muziek (Bach, Ravel). Arvo Pärt is echter favoriet. Componist van muziek die verstild en minimaal getoonzet, vernuft haar weg zoekt volgens het adagium minder is meer. “Muziek die het dichtst bij mijn werk komt.”

De in Amsterdam geboren Armando was in zijn leven betrokken bij meerdere kunstbewegingen. Daarnaast is hij schrijver en dichter, beeldhouwer en muzikant, een tijdje was hij columnist bij NRC Handelsblad. Vrijwel vergeten is zijn periode in de jaren vijftig, toen hij uitsluitend met felle kleuren werkte. Onder invloed van zwart-wit fotografie veranderden zijn doeken in omarmingen van de gebalde drie-eenheid zwart, wit en grijs.

Armando

De kunstenaar woont alweer geruime tijd in Potsdam nabij Berlijn. Op de vraag hoe Duitsers tegenwoordig tegen zijn werk aankijken, antwoordt hij nuchter dat er maar een paar zijn die geïnteresseerd zijn. Het is volgens hem immers allemaal beperkt en klein, die wereld van de kunst. Hij beschouwt het ontstaan van een werk nog altijd als “raadselachtig”. Dat komt goed van pas: “anders heeft het leven geen zin.” “Wat moet je anders? Zie je me al op mijn reet aan het strand liggen?”

Behalve werk van Armando toont Van Bommel Van Dam kunst van onder meer Anselm Kiefer, Ger Lataster, Julia Winter en Jef Diederen. Volgens het Venlose museum vertonen ze hun visie en betrokkenheid op het beladen onderwerp van de tentoonstelling. De intensiteit van de beelden zindert er in geval flink op los. De variatie in materiaalgebruik, de verschillende invalshoeken die de kunstenaars aanwenden om de kijker hun werk in te zuigen zorgen ervoor dat de tentoonstelling nergens zwaar op de hand wordt. Niet de boodschap maar de kunst heeft het hier voor het zeggen.

TP

Figure with Luger and Nazi Regalia, 2011, statuario marmer, 90 x 95 x 110 cm. Collectie Galerie Creutzberg / van Dun

Neem de marmeren statuur van Thom Puckey, man van innemende kwetsbaarheid gevangen in een sculptuur. Een bijna naakte jongedame, wijdbeens gehurkt. Pistool van het merk Luger in de aanslag. Van Duitse makelij, veelgebruikt tijdens de oorlog. Zie houding en uitdrukking en voel de wat ongemakkelijke mengeling tussen de hardheid van het materiaal en het tedere van het model. Charismatisch, fragiel, stoer! Onoverwinnelijk? Op 6 september vertelt Puckey er meer over tijdens een gesprek over de relatie tussen de Tweede Wereldoorlog en zijn beeldend werk.

Over Oorlog En Vrede (Museum Van Bommel Van Dam, Venlo t/m 6 september 2015)

Details van monumentale werken: Armando en Hans de Wit

Armando Detail: Espace Criminel, 1957, olieverf op board, 121 x 96 cm Collectie Museum van Bommel van Dam
Armando
Detail: Espace Criminel, 1957, olieverf op board, 121 x 96 cm
Collectie Museum van Bommel van Dam

 

Armando Detail: Körperlich, 1982, olieverf op doek 225 x 155 cm.  Collectie Museum van Bommel van Dam
Armando
Detail: Körperlich, 1982, olieverf op doek 225 x 155 cm.
Collectie Museum van Bommel van Dam

 

Hans de Wit Detail: Encounters, 2010, pastel en houtskool op zeekaarten, 100 x 500 cm. Collectie kunstenaar
Hans de Wit
Detail: Encounters, 2010, pastel en houtskool op zeekaarten, 100 x 500 cm. Collectie kunstenaar

 

Armando

Körperlich, 1982, olieverf op doek 225 x 155 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam
Körperlich, 1982, olieverf op doek 225 x 155 cm.
Collectie Museum van Bommel van Dam

Armando (Amsterdam, 1929) is een van de beste en meest veelzijdige naoorlogse kunstenaars van Nederland. Zijn persoonlijke ervaringen met de gruwelen in de Tweede Wereldoorlog spelen een cruciale rol in zijn oeuvre. In de expositie bevinden zich vier karakteristieke werken in zwart, wit en grijs met soms een toefje andere kleur, zoals het opvallende rood in het werk Körperlich. Het zijn tout court sterk expressief geschilderde doeken met telkens een prikkelende symboliek. Armando, die pendelt tussen Amsterdam en Berlijn, geeft aspecten uit de Tweede Wereldoorlog soms in keiharde metaforen weer. “Kunst maken is an sich niet leuk”, maar hij gaat gedreven en sterk gemotiveerd door tot de allerlaatste snik.

De mens is een weerzinwekkend schepsel dat enerzijds de mooiste dingen schept en anderzijds continu afschuwwekkend gedrag vertoont. De strijd tussen Kaïn en Abel houdt niet op. Houdt nooit op.”

Kunstwerken in de expositie:

  1. Körperlich, 1982, olieverf op doek 225 x 155 cm
    Collectie Museum van Bommel van Dam
  2. Feindbeobachtung, 1979, olieverf op doek, (2x) 226 x 176 cm
    Bruikleen Hans & Cora de Vries
  3. Gefechtsfeld 28-5-86, 1986, gemengde techniek op doek, 165 x 225,5 cm. Collectie Museum van Bommel van Dam
  4. Espace Criminel, 1957, olieverf op board, 121 x 96 cm
    Collectie Museum van Bommel van Dam

Meer informatie:
www.moa.nl/nl/Front